Diabetes ជំងឺទឹកនោមផ្អែម

ជំងឺទឹកនោមផ្អែម (Diabetes)

ជំងឺទឹកនោមផ្អែម ជាជំងឺដែលមានរហូតអស់មួយជីវិត កើតមានដោយសារកម្រិតនៃជាតិស្ករក្នុងឈាមខ្ពស់។

មូលហេតុ ភាពមិនប្រក្រតី និងគ្រោះថ្នាក់:

អាំងស៊ុយលីន ជា អរម៉ូនម្យ៉ាងដែលផលិតឡើងដោយលំពែង ដើម្បីបញ្ចារទៅលើជាតិស្ករក្នុងឈាម។ ជំងឺទឹកនោមផ្អែមអាចបណ្តាលមកពីអរម៉ូនអាំងស៊ុយលីនតិចពេក ឬក៏ការធន់ទៅនឹងអាំងស៊ុយលីន ឬទាំង២កត្តានេះ។

ដើម្បីយល់អំពីជំងឺទឹកនោមផ្អែម យើងចំបាច់ត្រូវយល់អំពីដំណើរការធម្មតានៃអាហារត្រូវបានបំបែក ហើយប្រើវាជាថាមពលសម្រាប់សារពាង្គកាយ។ មានរឿងមួយចំនួនកើតឡើងនៅពេលដែលអាហារត្រូវបានរំលាយ(ក្នុង ក្រពេះ):

- ប្រភេទស្ករម្យ៉ាងដែលហៅថា គ្លុយកូស ចូលទៅក្នុងឈាម គ្លុយកូសជាប្រភព ឥន្ធនៈសម្រាប់សារពាង្គកាយ។
- សរីរាង្គ មួយដែលហៅថា លំពែង ផលិតអាំងស៊ុយលីន។ នាទីរបស់ អាំងស៊ុយលីន គឺផ្លាស់គ្លុយកូសចេញពីក្នុងចរន្តឈាម ទៅសាច់ដុំ សារធាតុធាត់(fat ឬជាលិកាខ្លាញ់) និងកោសិកានៃថ្លើម។

អ្នកដែលមានជំងឺទឹកនោមផ្អែម មានកម្រិតជាតិស្ករក្នុងឈាមខ្ពស់។ នេះគឺបណ្តាលមកពី៖

- លំពែងរបស់ពួកគេផលិតអាំងស៊ុយលីនមិនគ្រប់គ្រាន់
- សាច់ដុំ ជាលិកាខ្លាញ់ និងកោសិកាថ្លើមរបស់ពួកគេមិនឆ្លើយ តមទៅនឹងអរម៉ូន អាំងស៊ុយលីន តាមធម្មតា(ធន់)
- កត្តាទាំង២ខាងលើតែម្តង

មាន៣ប្រភេទធំៗនៃជំងឺទឹកនោមផ្អែម :

- ប្រភេទទី១ នៃជំងឺទឹកនោមផ្អែម តែងតែកើតមាននៅក្នុងវ័យកុមារ។ មានអ្នកជំងឺជាច្រើនត្រូវបានគេរកឃើញថាមានជំងឺនេះ នៅពេលដែលពួកគេមានអាយុចាស់ជាង២០ឆ្នាំ។ ក្នុងប្រភេទទី១នេះ សារពាង្គកាយផលិតតិចពេក ឬក៏មិនផលិតតែម្តងនូវអរម៉ូនអាំងស៊ុយលីន។ តម្រូវឲមានការចាក់អាំងស៊ុយលីនជាប្រចាំ។ ចំពោះមូលហេតុពិតប្រាកដ៏នោះគឺនៅមិនទាន់ដឹងនៅឡើយ។ បញ្ហានៃសែន ឬមេរោគ និងភាពសុំាប្រហែលជាកត្តាដែលនាំឲមានជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទនេះ។
- ប្រភេទទី២ នៃជំងឺទឹកនោមផ្អែម គឺខុសពីប្រភេទទី១ឆ្ងាយណាស់។ វាកើតមានដោយសារស្ទើរតែគ្រប់មូលហេតុទាំងអស់នៃជំងឺទឹកនោម ផ្អែម។ វាតែងតែកើតឡើងនៅក្នុងពេលពេញវ័យ(adulthood) ប៉ន្តែក៏មានការកើនឡើងចំពោះអត្រានៃមនុស្សវ័យក្មេងដែលបានរកឃើញ ថាកើតជំងឺនេះដែរ។ លំពែងផលិតអាំងស៊ុយលីនមិនគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការរក្សាកម្រិតជាតិ គ្លុយកូសក្នុងឈាមឲនៅធម្មតា ហើយជាញឹកញាប់រាងកាយមិនឆ្លើយតបទៅនឹងអាំងស៊ុយលីនបានល្អ។ មនុស្សជាច្រើនដែលមានជំងឺទឺកនោមផ្អែមប្រភេទ២ មិនដឹងថាពួកគេមានវានោះទេ ទោះជាវាស្ថិតក្នុងកម្រិតធន់ធ្ងរក៏ដោយ។ ប្រភេទ២នេះ បានកំពុងដែលក្លាយជាដូចគ្នាដែលវាបណ្តាលមកពីការធន់ជ្រុល និងការមិនបានធ្វើការហាត់ប្រាណ។

- ជំងីទឹក នោមផ្អែមនៃការមានគ៌រ(Gestational diabetes) ជាកម្រិតនៃជាតិគ្លុយកូសក្នុងឈាម ដែលអាចកើតឡើងគ្រប់ពេលក្នុងរយៈកាលមានផ្ទៃពោះ ក្នុងស្រ្តីដែលមិនមានជំងឺទឺកនោមផ្អែមនេះ។ ស្រ្តីដែលមាន gestational diabetes ប្រឈមមុខនឹងគ្រោះថ្នាក់ខ្ពស់នៃប្រភេទ២នៃជំងឺទឹកនោមផ្អែម និងជំងឺនៃសរសៃឈាមបេះដូននៅថ្ងៃអនាគត។

មានកត្តាជាច្រើនដែលនាំឲប្រឈមនឹងគ្រោះថ្នាក់នៃជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទ២ ដូចជា៖

- អាយុលើសពី៤៥ឆ្នាំ
- ឪពុកម្តាយ បងប្អូនប្រុស/ស្រី ជាមួយជំងឺ
- Gestational diabetes
- ជំងឺបេះដូង
- ជាតិកូលេតេរ៉ូលក្នុងឈាមខ្ពស់
- ធាត់ជ្រុល
- មិនបានធ្ចើការហាត់ប្រាណគ្រប់គ្រាន់
- ជំងឺគ្មានគ៌រ (Polycystic ovary disease)
- ការតមជាតិគ្លុយកួសកាលពីអតីតកាល (previous impaired glucose tolerance)
- ពួកជនជាតិភាគតិច

អការៈ

កម្រិតក្លុយកូសក្នុងឈាមខ្ពស់ អាចបណ្តាលឲមានបញ្ហាមួយចំនួនដូចជា

- ងងឹតភ្នែក(ព្រិលភ្នែក)
- ការស្រេកទឹកហួសប្រមាណ
- អស់កម្លាំង
- ឃ្លាន
- ស្រក់ទំងន់

ដោយឡែក ហេតុថាជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទ២ធ្វើការវិវឌ្ឍន៍យឺត មាននាក់ដែលមានកម្រិតជាតិស្ករក្នុងឈាមខ្ពស់ ដូចជាបានមិនជួបប្រទេះនឹងអការៈទាំងឡាយទេ។

អការៈ នៃជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទ១

- អស់កម្លាំង
- កំណើននៃការស្រេកទឹក
- កំណើននៃការនោម
- ដំណើរនៃការចង់ក្អួត
- ក្អួត ចង្អោរ
- ស្រក់ទំងន់ស្របពេលដែលមានកំណើននៃរបបអាហារ

អ្នកដែល មានជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទ១ តែងតែជួបប្រទេះនឹងអការៈក្នុងរយៈពេលខ្លី។ ស្ថានភាពនៃជំងឺ ជាទូទៅត្រូវបានរកឃើញនៅពេលមានអាសន្ន។

អការៈ នៃជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទ២

- ងងឹតភ្នែក(ព្រិលភ្នែក)
- អស់កម្លាំង
- កំណើននៃរបបអាហារ (កំណើនចំណង់អាហារ)
- កំណើននៃការស្រេកទឹក
- កំណើននៃការនោម

សញ្ញា និងការធ្វើតេស្ត

ការធ្វើតេស្តខាងក្រោម ដែលគេប្រើសម្រាប់ធ្វើរោគវិនិឆ័យលើជំងឺទឹកនោមផ្អែម:

- Fasting blood glucose level:
ការវិនិឆ័យថាមានជំងឺទឹកនោមផ្អែម បើខ្ពស់ជាង 126mg/dL ទាំងពីដង។ កម្រិតដែលនៅចន្លោះពី 100 និង 126mg/dL គឺសំដៅទៅលើ ការប្រឈមមុខទៅនឹងជំអងឺទឺកនោមផ្អែម។ ក្នុងកម្រិតនេះផងដែរ ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាកំពុងប្រឈមមុខទៅនឹងគ្រោះថ្នាក់ប្រភេទ២នៃ ជំងឺទឹកនោមផ្អែម ។

- Oral glucose tolerance test (ជាតិស្ករក្នុងប្រអប់មាត់):
វិនិឆ័យថាមានជំងឺទឹកនោមផ្អែម បើកម្រិកគ្លុយកូសលើសពី 200mg/dL បន្ទាប់ពី2ម៉ោងក្រោយ ។ (ប្រភេទនេះជាទូទៅប្រើសម្រាប់ប្រភេទ២នៃជំងឺ)

- Random (non-fasting) blood glucose level
មានជំងឺទឹកនោមផ្អែម បើកម្រិតគ្លុយកូសខ្ពស់ជាង 200mg/dL និងជាមួយនឹងការបញ្វាក់ពីអការៈនៃជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទចាស់ (កំណើនការស្រេកទឹក ការនោម និងការអស់កម្លាំង)។ តេសនេះក៏ត្រូវមានការបញ្ចាក់ពី Fasting blood glucose test ផងដែរ។

អ្នកដែលមានជំងឺទឹកនោមផ្អែមក៏ទទួលការពិនិត្យអំពីកម្រត hemoglobin A1c (HbA1c) ជារៀងរាល់ ៣-៤ អាទិត្យ។ HbA1c ជាការវាស់នូវកម្រិតមធ្យមនៃជាតិគ្លុយកូសក្នុងឈាម ក្នុងអំឡុងពេល ២-៣ អាទិត្យមុន។ វាមានសារៈប្រយោជន៍សម្រាប់ស្វែងយល់ថាការព្យាបាលមានប្រសិទ្ធភាព ប៉ុន្មាន។

ការព្យាបាល:

គោលដៅនៅការព្យាបាលភ្លាមនោះគឺ ព្យាបាល Diabetic ketoacidosis (ការដែលសារពាង្គកាយមិនអាចប្រើគ្លុយកូសជាថាមពល ព្រោះតែសារពាង្គកាយមិនមានអាំងស៊ុយលីន ឬអាំងស៊ុយលីនមិនគ្របគ្រាន់ ) និងសម្ពាធឈាមខ្ពស់។ ពីព្រោះ ជំងឺទឹកនោមផ្អែមប្រភេទ១ អាចធ្វើទុក្ខភ្លាមៗ និងមានអការៈច្រើន។ អ្នកដែលទើបតែពិនិត្យឃើញថាមានជំងី ប្រហែលជាត្រូវទៅមន្ទីពេទ្យ។

គោលដៅព្យាបាលរយៈពេលយូរ គឺដើម្បី:

- ពន្យាអាយុ
- កាត់បន្ថយអការៈ
- ការពារ ការទាក់ទងគ្នានៃជំងឺទៅនឹងអ្វីផ្សេងទៀត ដូចជា ខ្វាក់ ជំងឺបេះដូង …

ការព្យាបាលទាំងនេះអាចសម្រាច់ទៅបានដោយ:

- ការគ្របគ្រង់លើ សម្ពាធឈាម និងជាតិកូលេសតេរ៉ូល (cholesterol)
- ការធ្វើតេសវាស់កម្រិតជាតិគ្លុយកូសដោយខ្លួនឯជាប្រចាំ
- ការយល់អំពីជំងឺ
- ការហាត់ប្រាណ
- ការថែទាំជើងរបស់អ្នក
- មានរបបអាហារច្បាស់លាស និងគ្របគ្រង់ទម្ងន់ (weight control)
- ប្រើឳសថ ឬចាក់អាំងស៊ុយលីន

ពុំមានការ ព្យាបាលឲជាដាច់ទេ ចំពោះជំងឺទឹកនោមផ្អែមនេះ។ ការព្យាបាលដោយ ឳសថ របបអាហារ និងការហាត់ប្រាណ ដើម្បីគ្របគ្រង់ កម្រិតជាតិស្ករក្នុងឈាម និងការពារអការៈធ្វើទុក្ខ ។

សិក្សាពីការគ្របគ្រង់ជំងឺទឹកនោមផ្អែម

មូលដ្ឋាន គ្រិះនៃ ចំណេះដឹងអំពីការគ្របគ្រង់ជំងឺទឹកនោមផ្អែម នឹងជួយការពារពីការសង្គ្រោះបន្ទាន់។ ចំណេះដឹងទាំងនោះ ដូចជា៖

- តើកត់សម្គាល់ និងព្យាបាល កម្រិតទាបនៃគ្លុយកូសក្នុងឈាម និងកម្រិតខ្ពស់នៃគ្លុយកូសក្នុងឈាម យ៉ាងមេច
- តើត្រូវបរិភោគអ្វី និងនៅពេលណា
- តើចាក់អាំងស៊ុយលីន ឬក៏លេបឳសថ យ៉ាងមេច
- តើធ្វើតេស និងកត់ត្រាពីជាតិគ្លុយកូសក្នុងឈាម យ៉ាងមេច
- តើត្រូវធ្វើតេសទឹកនោម រកketones យ៉ាងមេច (ប្រភេទ១នៃទឹកនោមផ្អែម ប៉ុណ្ណោះ)
- តើត្រូវធ្វើយ៉ាងមេច នៅពេលដែលជំងឺធ្វើទុក្ខ
- តើត្រូវទិញសម្ភារៈសម្រាប់ត្រួតពិនត្យជំងឺនៅណា និងទុកដាក់ទៅណា

បន្ទាប់ពី រៀនអំពីមូលដ្ឋានគ្រិះក្នុងការត្រួតពិនិត្យព្យាបាលជំងឺហើយ អ្នកត្រូវដឹងអំពី ការប៉ះពាល់នៃជំងឺនេះទៅលើសុខភាពក្នុងរយៈពេលយូរ និងការការពារនូវបញ្ហាទាំងនោះ។ រំលឹង និងតាមដានព័ត៌មានថ្មីនៃចំណេះដឹងទាំងឡាយ ព្រោះការស្រាវជ្រាវថ្មីៗ និងការបង្កើនសម្ថភាពក្នុងការព្យាបាលជំងឺទឺកនោមផ្អែម កំពុងតែមានការអភិវឌ្ឍន៍យ៉ាងខ្លាំង។

ការធ្វើតេសដោយខ្លួនឯង

បើ អ្នកមានជំងឺទឹកនោមផ្អែម គ្រូពេទ្យនឹងប្រាប់អ្នកឲត្រូតពិនិត្យយ៉ាងទាង់ទាត់នូវកម្រិតជាតិ ស្ករក្នុងឈាម នៅផ្ទះដោយខ្លួនឯង។ គឺមានឧបករណ៍សម្រាប់ប្រើ ហើយវាត្រូវការតែ១តំណក់នៃឈាមប៉ុណ្ណោះ។ ការត្រួតពិនិត្យដោយខ្លួនឯង ប្រាប់ឲដឹងពី របបអាហាររបស់អ្នក ការប្រើឳសថ និងការហាត់ប្រាណ ដែលធ្វើការរួមគ្នាក្នុងការបញ្ចាជំងឺនេះ។

គ្រូពេទ្យនៅអាមេរិក ឲដំបូលមានទៅអ្នកជំងឹទឹកនោមផ្អែមឲរក្សាកម្រិតជាតិស្ករក្នុង ឈាមឲនៅក្នុងរង្វង់:

- 80-120 mg/dL មុនពេលបរិភោគ
- 100-140 mg/dL នៅពេលគេង

គ្រូពេទ្យរបស់អ្នកអាចនឹងកំណត់ផ្សេងទៀត អាស្រ័យទៅនឹងស្ថានភាពរបស់អ្នក។

ការហាត់ប្រាណ

ការ ហាត់ប្រាណជាប្រចាំ សំខាន់ណាស់សម្រាប់អ្នកជំងឺទឹកនោមផ្អែម។ អ្នកដែលហាត់ប្រាណជាប្រចាំ តែងតែមានភាគរយតិចក្នុងការជួបប្រទេះនឹង ការគាំបេះដូង ឬការដាច់សរសៃរឈាម ជាងអ្នកដែលមិនបានហាត់ប្រាណជាប្រចាំ។

ទាំងនេះជាការសម្រាច់ចិត្តមុននឹងធ្វើការហាត់ប្រាណណាមួយ:

- ត្រូវតែពិគ្រោះជាមួយនឹងគ្រូពេទ្យរបស់អ្នកសិន មុននឹងចាប់ផ្តើមកម្មវិធីហាត់ប្រាណណាមួយ
- ជ្រើសរើសសកម្មភាពហាត់ប្រាណណាមួយអ្នកចូលចិត្ត ហើយសាកសមនឹងស្ថានភាពរបស់អ្នក
- ធ្វើការហាត់រាល់ថ្ងៃ និងទាងពេល បើអាច
- ត្រួតពិនិត្យកម្រិតជាស្ករក្នុងឈាម មុនពេលទៅហាត់ប្រាណ
- យកអាហារ ដែលពៅកម្លាំងដែលមានកាបូនអ៊ីដ្រាត (fast-acting carbohydrate) តាមខ្លួន ដើម្បីត្រាមក្រែងជាតិស្ករក្នុងឈាមអ្នកប្រែជាទាប ក្រោយពេលហាត់
- យកប័ណសម្គាល់ថាជាអ្នកជំងឺទឹកនោមផ្អែម និងទូរស័ព្ទ ក្រែងត្រូវការសង្គ្រោះបន្ទាន់
- ពិសារភេសជ្ជៈពៅកម្លាំង ដែលមិនមានជាតិស្ករ មុនពេលហាត់ នៅពេលហាត់ និងក្រោយពេលហាត់

អ្នកប្រហែល ជាត្រូវប្តូររបបអាហារ ឬការលេបថ្នាំ បើសិនជាអ្នកមានការផ្លាស់ប្តូរកម្រិត ឬរយៈពេលនៃការហាត់ប្រាណ ដើម្បីរក្សាកម្រិតជាតិស្ករក្នុងឈាមកុំឲឡើងខ្ពស់ពេក ឬចុះទាបពេក។

ការថែទាំជើង

អ្នក ជំងឺទឹកនោមផ្អែម ប្រឈមមុខនឹង បញ្ហាជើង។ ជំងឺនេះអាចបង្កការខូចខាត់ដល់សរសៃរឈាម និងសរសៃរប្រសាទ និងការបន្ថយសម្ថភាពនៃរាងកាយក្នុងការប្រឆាំងនឹងការឆ្លងរោគ។ អ្នកប្រហែលជាមិនបានចាប់អារម្មណ៍លើរបួសនៅលើជើង រហូតទល់តែវាមានការវិវត្ត។ ការស្លាប់នៃស្បែក និងជាលិការផ្សេងៗ អាចកើតមាន។

វា បន្សល់នូវការដែលមិនអាចព្យាបាលបាន ដែលជើងដែលមានបញ្ហានោះប្រហែលជាត្រូវកាត់ចេញ។ ជំងឺទឹកនោមផ្អែមជាប្រភពដូចគ្នាមួយដែលនាំទៅរកការកាត់អវៈយវៈ ចេញ។

ដើម្បីការពាររបួសជើង ត្រូតពិនិត្យ និងថែទាំជើងរបស់អ្នករាល់ថ្ងៃ។